Xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

19/01/2022

Trong thời đại ngày nay, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực phát triển, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong một thế giới toàn cầu hóa về kinh tế, là cơ hội để các nước đang phát triên có thể vươn lên.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng như hiện nay, khoa học cộng nghệ không chỉ đóng góp gián tiếp mà đã trực tiếp tạo ra sản phẩm thương mại có giá trị cao góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội. Viện Hàn lâm của các nước xã hội chủ nghĩa trước đây đã cải tổ mạnh mẽ, gắn nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ với các ngành kinh tế mũi nhọn nhằm thương mại hóa kêt quả nghiên cứu khoa học và công nghệ.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 đang diễn ra mạnh mẽ tác động đến mọi quốc gia, dân tộc, Đảng và Chính phủ đã xác định rõ “Tiếp tục đổi mới đồng bộ cơ chế, phương thức quản lý tổ chức, hoạt động khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đổi mới hệ thống sáng tạo quốc gia theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm; trường đại học, viện nghiên cứu là chủ thể nghiên cứu chủ yếu, là yếu tố “lõi” của hệ thống khoa học quốc gia”. Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định “Phát triển mạnh mẽ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tạo bứt phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Có thể chế, cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng, chuyển giao công nghệ. Cho phép thực hiện cơ chế thử nghiệm chính sách mới, thúc đẩy triển khai và ứng dụng công nghệ mới, đổi mới sáng tạo, mô hình kinh doanh mới. Xác định rõ các chỉ tiêu, Chương trình hành động để ứng dụng và phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong mọi mặt hoạt động ở các cấp các ngành địa phương.

Vai trò của đổi mới sáng tạo

Đổi mới sáng tạo - Innovation đã trở thành động lực chính cho phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013, đổi mới sáng tạo là việc tạo ra, ứng dụng các thành tựu, các giải pháp kỹ thuật, các công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa.

Đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng đóng góp lớn vào sự tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội. Đổi mới sáng tạo là hiện tượng mang tính toàn diện từ sáng chế về mặt khoa học mới nhất và những sáng tạo mang tính bình dân hay những hoạt động sáng tạo dàn trải theo chiều ngang trong phát triển của nền kinh tế... Đổi mới sáng tạo, tạo ra những giá trị mới, gia tăng giá trị lao động của con người và nhờ đó tăng năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Đổi mới sáng tạo chi phối tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng việc làm, tiền lương thông qua chi phối tăng năng suât - trọng tâm của mọi vấn đề.

Đổi mới sáng tạo có trong tất cả góc độ của nền kinh tế, điều này khẳng định đóng góp của đổi mới sáng tạo rất quan trọng. Trong nền kinh tế tri thức, đổi mới và sáng tạo có tầm quan trọng đặc biệt đối với tăng trưởng kinh kế. Ở góc độ khác, năng lực đổi mới, đặc biệt là năng lực đổi mới khoa học và công nghệ là yếu tố quyết định ưu thế cạnh tranh quốc gia. Trong những thập niên gần đây các nước trên thế giới đều rất coi trọng việc thúc đẩy đổi mới kinh tế; đồng thời đề ra những chiến lược, chính sách và biện pháp để thúc đẩy đổi mới.

Vai trò, tầm quan trọng của việc đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu nên gần như hiếm thấy khi nói đến các trường đại học, Viện nghiên cứu mà không đề cập đến ‘đổi mới sáng tạo’ đi sau. Do vậy cần phải được thay đổi tư duy tại các trường, viện về đổi mới sáng tạo, trước hết là các nhà quản lý. Việc đổi mới sáng tạo tại các trường, Viện sẽ hình thành các phương pháp luận một cách chiến lược để nuôi dưỡng những ý tưởng mới, nâng cao tính sáng tạo, khuyến khích sự hợp tác và thúc đẩy sự hòa nhập và đa dạng. Đổi mới sáng tạo không chỉ là để đi trước,mà còn là để duy trì sự phù hợp và bền vững trong một môi trường toàn cầu không thể đoán trước được.

Xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) là cơ quan nghiên cứu khoa học hàng đầu của đất nước về khoa học tự nhiên, đa ngành và đa lĩnh vực. Tại Nghị định số 60/2017/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện Hàn lâm do Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày 15/5/2017 nêu rõ: “Viện Hàn lâm là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện chức năng nghiên cứu cơ bản về khoa học tự nhiên và phát triên công ngh, cung cấp luận cứ khoa học cho công tác quản lý khoa học, công nghệ và xây dựng chính sách, chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội; đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ có trình độ cao theo quy định của pháp luật”.

Cơ cấụ tổ chức của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam hiện nay có 45 đầu mối: 06 đơn vị giúp việc Chủ tịch Viện Hàn lâm, 27 đơn vị sự nghiệp nghiên cứu khoa học chuyên ngành, 05 đơn vị sự nghiệp khác có chức năng phục vụ công tác quản lý và nghiên cứu khoa học của Viện Hàn lâm, 03 đơn vị tự trang trải kinh phí và 01 doanh nghiệp Nhà nước. Ngoài ra, Viện Hàn lâm còn có hệ thống trên 100 đài trạm trại thuộc 18 Viện nghiên cứu chuyên ngành, phân bố tại 36 tỉnh, thành phố đặc trưng cho hầu hết các vùng địa lý của Việt Nam (đồng bằng, ven biển, trung du, miền núi và hải đảo) để khảo sát, điều tra, thu thập số liệu, triển khai thực nghiệm về địa chất, địa từ, địa động lực, địa lý, môi trường, tài nguyên và thử nghiệm vật liệu,...

Trong nhiều năm qua, Viện Hàn lâm được Nhà nước từng bước đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật tương đối đồng bộ trong đó có 02 trung tâm và 04 Phòng thí nghiệm trọng điểm Quốc gia cùng nhiều phòng thí nghiệm nghiên cứu cấp Viện khác. Nhiều phòng thí nghiệm của Viện Hàn lâm được trang bị các thiết bị nghiên cứu hiện đại đáp ứng yêu cầu nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.Viện Hàn lâm hiện có 3.552 cán bộ (2.384 biên chế và 1.168 cán bộ hợp đồng) trong đó có 1.088 Tiến sỹ, 225 Giáo sư, Phó Giáo sư cao cấp và tương đương; 673 nghiên cứu viên chính và tương đương.

Từ những thế mạnh về tiềm lực con người, cơ sở vật chất Viện Hàn lâm đã đạt được nhiều thành tựu vềcông tác nghiên cứu khoa học và phát triển được ghi nhận trong nước và quốc tế. Đồng thời thực hiện tốt chính sách, chiến lược của Đảng và Nhà nước về khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã và đang từng bước xây dựng một môi trường đổi mới sáng tạo, cụ thể như:

Ban hành nghị quyết của Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam về họat động nghiên cứu khoa học công nghệ gắn với ứng dụng triển khai nhằm quán triệt trongcán bộ, đảng viên.

Thương mại hóa kết quả nghiên cứu là một quá trình phức tạp. Để có thể thương mại hóa kết quả nghiên cứu đòi hỏi các nhà khoa học và nhà quản lý phải nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy, nắm được các kỹ năng về thương mại công nghệ, bao gồm cả sở hữu trí tuệ.

Xây dựng các chương trình nghiên cứu, hỗ trợ các nghiên cứu định hướng thị trường giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp và xã hội. Kết quả của nhiệm vụ luôn gắn với sở hữu trí tuệ nhằm thúc đẩy thương mại hóạ, nâng cao giá trị của công nghệ.

Thúc đẩy hợp tác với bộ, ngành địa phương, xây dựng các nhiệm vụ chung giải quyết các thách thức của môi trường, xã hội. Tăng cường kết nối doanh nghiệp tìm hiểu những nhu cầu thực tế doanh nghiệp.

Thường xuyên tổ chức sự kiện xúc tiến thương mại hóa công nghệ, tham gia các chợ công nghệ, truyền thông công nghệ nhằm giới thiệu, kết nối doanh nghiệp.

Khuyến khích, ưu đãi về vật chất cho các nhà khoa học chuyển giao công nghệ làm động lực cho các nhà khoa học thực hiện thương mại hóa công nghệ.

Tiến Đạt (t/h)

 

Các tin đã đưa ngày: