Nhân ngày ngày tiêu chuẩn thế giới 14/10 nói chuyện về hoạt động tiêu chuẩn hoá ở Việt Nam

14/10/2012

Tiêu chuẩn kỹ thuật (chuẩn mực để so sánh, đánh giá) đã xuất hiện rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và dần trở thành chuẩn mực mang tính thông lệ và phổ biến để theo đó mà tạo ra và đánh giá một sản phẩm hàng hóa - dịch vụ nào đó.

 

Từ giữa thế kỷ 20 trở lại đây, cùng với quá trình toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại và sự cạnh tranh gay gắt, tiêu chuẩn kỹ thuật được khẳng định vai trò làm cơ sở khoa học của mình; Tiêu chuẩn kỹ thuật vừa mở rộng đối tượng (không chỉ sản phẩm hàng hóa - dịch vụ mà còn là quá trình, môi trường, các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội), phong phú về nội dung (không chỉ là những đặc tính kỹ thuật thông thường mà còn phải đáp ứng yêu cầu về an toàn, an ninhquốc gia, vệ sinh, sức khỏe con người, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan, bảo vệ động vật, thực vật, môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên...).

Thông điệp ngày Tiêu chuẩn thế giới năm 2012 "Tiêu chuẩn giúp gia tăng hiệu quả − Lãng phí ít hơn, kết quả tốt hơn"

Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật là cơ sở quan trọng nhất để xử lý các rào cản kỹ thuật (TBT) trong thực thi các hiệp định quốc tế, đặc biệt là trong khuôn khổ quy tắc ứng xử của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Do tầm quan trọng của nó, hầu hết các nước trên thế giới đều có tổ chức chuyên trách về hoạt động tiêu chuẩn hóa. Ba tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế hàng đầu hiện nay gồm Tổ chức tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO); Uỷ ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC); Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Ngày 4/4/1962, Hội đồng Chính phủ đã ra Nghị quyết 43 CP thành lập Viện Đo lường và Tiêu chuẩn, trực thuộc Ủy ban Khoa học Nhà nước (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ). Đó là tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc gia đầu tiên ở Việt Nam. Từ năm 1963 đến 1986, hơn 7000 Tiêu chuẩn nhà nước (TCVN) và hàng nghìn Tiêu chuẩn ngành (TCN), Tiêu chuẩn địa phương (TCV), Tiêu chuẩn cơ sở (TC) đã được ban hành. Do đặc điểm của nền kinh tế lúc đó, các TCN, TCV là bắt buộc áp dụng và một tỷ lệ đáng kể các TCVN cũng bắt buộc áp dụng. Từ sau năm 1986 lại đây, theo đường lối đổi mới hoạt động Tiêu chuẩn hóa đã có bước chuyển biến cơ bản: Xây dựng Tiêu chuẩn kỹ thuật theo thông lệ Quốc tế; hầu hết các Tiêu chuẩn kỹ thuật không bắt buộc áp dụng nhưng là cơ sở quan trọng cho nhiều lựa chọn từ sản xuất - kinh doanh tới thỏa thuận và hợp tác trong thương mại, đầu tư...  

Ngày 24/12/1999, Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh chất lượng hàng hóa quy định hệ thống tiêu chuẩn của Việt Nam gồm ba cấp: Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), Tiêu chuẩn Ngành (TCN) và Tiêu chuẩn Cơ sở (TCCS). TCVN do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng, ban hành. TCN do Bộ quản lý chuyên ngành chủ trì xây dựng, ban hành và quy định áp dụng. TCCS do các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh xây dựng, ban hành và áp dụng.  

Tiếp theo đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 179/2004/NĐ-CP ngày 21/10/2004 hướng dẫn thực hiện chi tiết Pháp lệnh Chất lượng hàng hóa. Nghị định 179/2004/NĐ-CP đã hướng dẫn việc áp dụng tiêu chuẩn chất lượng: TCVN và TCN là tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng, TCVN và TCN chỉ bắt buộc áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa nằm trong danh mục phải áp dụng tiêu chuẩn và danh mục phải chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn. Tháng 6/2006, Quốc hội đã thông qua và công bố Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2007. Cùng với duy trì, phát triển việc xây dựng các tiêu chuẩn (gồm tiêu chuẩn quốc gia - TCVN và tiêu chuẩn cơ sở - TC), sẽ xây dựng, áp dụng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật (gồm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia - QCVN và quy chuẩn kỹ thuật địa phương - QCĐP). Tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý làm chuẩn để phân loại, đánh giá, sản phẩm - hàng hóa - dịch vụ...  nhưng không bắt buộc áp dụng. Còn quy chuẩn kỹ thuật quy định về mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm - hàng hóa - dịch vụ...và phải tuân thủ, bắt buộc áp dụng. Tuy tiêu chuẩn không bắt buộc áp dụng nhưng nó là cơ sở khoa học phải được tuân thủ trong xây dựng và công bố các quy chuẩn kỹ thuật.

Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ thẩm định, công bố trên cơ sở các dự thảo do các Bộ, ngành hay các tổ chức, cá nhân đề nghị. Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) do Thủ trưởng các Đơn vị cơ sở xây dựng, công bố và áp dụng. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) do các Bộ trưởng hay Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ ban hành sau khi có ý kiến thẩm định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Quy chuẩn kỹ thuật địa phương (QCĐP) do Chủ tịch UBND Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng, công bố sau khi được Bộ quản lý chuyên ngành thẩm định.

Hiện nay đã có hàng nghìn TCVN bao gồm tiêu chuẩn cơ bản, tiêu chuẩn thuật ngữ, tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn phương pháp thử và lấy mẫu, tiêu chuẩn ghi nhãn, bao gói, vận chuyển và bảo quản; thuộc các lĩnh vực như cơ khí, luyện kim, giao thông vận tải, xây dựng, hóa chất, dầu khí, khoáng sản, nông nghiệp, thực phẩm, hàng tiêu dùng, môi trường, an toàn, điện, điện tử, công nghệ thông tin...

Tiến tới kỷ niệm ngày Tiêu chuẩn thế giới, một lần nữa chúng ta cần khẳng định tiêu chuẩn không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh doanh cho các tổ chức nói riêng mà còn mang lại hiệu quả cao hơn cho toàn xã hội nói chung, giúp cho xã hội sử dụng tốt hơn các nguồn lực để góp phần tạo lập một thế giới bền vững hơn.

Tổng hợp: Mai Chinh

Các tin đã đưa ngày: