Quy trình sản xuất giá thể và chăm sóc mạ khay trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

27/02/2020

Nhằm tận dụng nguồn phế thải thải nông nghiệp sẵn có như bã nấm, phân gà ... làm nguyên liệu cho sản xuất giá thể mạ khay trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc góp phần bảo vệ môi trường, vừa tận dụng và chủ động được nguồn nguyên liệu sản xuất giá thể tại địa phương. Năm 2019, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Vĩnh Phúc đã thực hiện lựa chọn các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới và tổ chức thử nghiệm, khảo nghiệm để hoàn thiện quy trình kỹ thuật giá thể mạ khay cấy máy với quy mô sản xuất 6 tấn giá thể cung cấp cho Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Nhân Lý, xã Đạo Đức, huyện Bình Xuyên.

Qua theo dõi sinh trưởng, phát triển của cây mạ trên giá thể khay cho thấy cây sinh trưởng, phát triển tốt, ít sâu bệnh, cây mạ mọc đều, đanh rảnh, bén rễ nhanh, cây lúa cứng cây, ít sâu bệnh. Cây mạ trên ruộng cấy nhanh hồi xanh hơn so với cây mạ gieo cấy theo phương pháp nhổ mạ và cấy tay truyền thống từ 3-5 ngày và thời gian thu hoạch sớm hơn so với phương pháp canh tác truyền thống từ 5- 7 ngày.

Gieo mạ trên khay giá thể

Từ kết quả của thực hiện đề tài nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện Quy trình sản xuất giá thể mạ khay và chăm sóc mạ khay:

Bước 1: Chuẩn bị và xử lý các nguyên liệu làm giá thế mạ khay

1. Đất: Đất có thành phần cơ giới từ trung bình nặng đến nặng, có khả  năng giữ nước, giữ phân bón tốt cung cấp cho mạ sinh trưởng, phát triển, pH đất từ 6- 6,5. Tránh đất cát pha, đất có thành phần cơ giới nhẹ vì đất này ráo nước nhanh, khả năng hấp thụ phân bón kém, kết cấu rời rạc.

Đất cần phơi khô đạt độ ẩm ≤60% (lấy tay nắm đất lại, bỏ tay ra đất không đóng bánh, không dính tay). Sau khi đã phơi khô tiến hành nghiền đất, sàng đất đạt kích thước 0,8 -  3mm.

Sau khi sàng được một khối lượng đất đem chia làm 2 phần, tỷ lệ là 6:4, trong đó 6 phần để phối trộn với mùn cưa, phân bón tạo thành giá thể, 4 phần đất để nguyên làm đất phủ mặt sau khi gieo mạ lên khay.   

2. Bã nấm: Chọn bã mùn cưa sau khi sản xuất các loại nấm linh chi, vân chi, nấm sò đã được ủ hoai mục.

Bã nấm sau ủ được phơi khô, sàng loại bỏ những mẩu vụn có kích thước lớn.

3. Phân bón, chế phẩm: Chỉ nên sử dụng phân đơn, phân hữu cơ vi sinh hoặc phân bón chuyên dùng cho cây mạ (dạng bột). Không nên sử dụng phân tổng hợp NPK dạng hạt vì hạt phân lớn, khó tan ngay, dinh dưỡng không đồng đều và dễ gây sót phân. Đối với đạm tốt nhất nên sử dụng đạm ure hạt nhỏ, lân và kali clorua dạng bột mịn, không vón cục.

Các chế phẩm sinh học: Trichoderma, chất điều hòa sinh trưởng giúp mạ sinh trưởng phát triển tốt, tăng sức đề kháng, chống lại nấm gây bệnh.

Bước 2. Phối trộn và ủ giá thể

1. Công thức phối trộn giá thể

- Nguyên liệu gồm: Đất đã được chọn lọc (độ ẩm đạt ≤ 60%) + bã nấm + phân bón.

- Tỷ lệ nguyên liệu phối trộn giá thể:

+ Đất: 1m3 đất

+ Phân bón: Căn cứ vào thành phần dinh dưỡng của đất nguyên liệu, mùa vụ làm mạ để có công thức trộn phân bón cho phù hợp:

Đạm urê: 1,0-1,2 kg

Kali clorua: 1,0 -1,2 kg

Lân supe:10-15 kg

Các chế phẩm sinh học: Trichoderma, chất điều hòa sinh trưởng giúp mạ sinh trưởng phát triển tốt, tăng sức đề kháng chống lại nấm gây bệnh.

+ Bã nấm: 250-300 kg.

2. Cách phối trộn: Trải đều 1m3 đất ra nền, sau đó trải đều bã nấm lên trên đất, trên cùng là lớp phân bón. Sau đó trộn đều 3 loại nguyên liệu trên với nhau (trộn từ 3-4 lần để tạo độ đồng đều của giá giá thể).

3. Ủ giá thể: Sau khi trộn xong, đưa giá thể vào nhà ủ, đánh đống giá thể đạt độ cao 1,5m. Kho ủ phải đảm bảo điều kiện khô ráo, không có nắng mưa xâm hại trực tiếp.

- Thời gian ủ: Ít nhất 10 ngày (Khi ủ giá thể khoảng 7-10 ngày, nhiệt độ trong đống ủ đạt 80oC có khả năng diệt các vi sinh vật bất lợi).

- Mục đích: Tạo sự trao đổi phân bón với giá thể để cung cấp dinh dưỡng cho cây mạ. Giá thể tơi mục, tạo điều kiện cho cây mạ phát triển tốt, bộ rễ dễ dàng đan xen vào nhau.

Bước 3. Sản xuất mạ khay

Thông thường để đủ mạ cấy cho 1 sào 360m2 cần từ 10-12 khay. Nếu cấy bằng tay thì làm mạ trên khay nào cũng được; tuy nhiên làm mạ cho máy cấy thì tuỳ theo từng máy cấy để lựa chọn khay cho phù hợp. Ví dụ: Máy cấy xuất xứ từ Nhật Bản (Kobota) kích thước hàng sông cấy là 28 cm, loại khay tương ứng là 30x60 cm; Máy cấy xuất xứ từ Hàn Quốc kích thước hàng sông cấy là 23 cm, loại khay tương ứng là 25x60 cm; Máy cấy xuất xứ từ Trung Quốc kích thước hàng sông cấy là 21 cm, loại khay tương ứng là 23x60 cm.

Tùy thuộc vào quy mô sản xuất và tính chất sản xuất mà ta sử dụng loại khay và lượng khay cho thích hợp.

Bước 4. Gieo mạ

1. Hạt giống: Hạt giống phải đảm bảo sáng, mẩy, sạch sâu bệnh, không có lẫn tạp, tỷ lệ nảy mầm cao >85%.

Lượng giống cần thiết trên một khay mạ:

Đối với khay 30 x 60 cm: Hạt khô dạng hạt nhỏ cần 75-80g/khay; hạt khô dạng hạt to cần 150-155 g/khay.

Đối với khay 25 x 60 cm: Hạt khô dạng hạt nhỏ cần 60-65g/khay; hạt khô dạng hạt to cần 125-130 g/khay.

Hạt giống sau khi ủ phải đảm bảo nứt nanh hoàn toàn, toàn bộ khối lúa giống phải nảy mầm đồng đều, rễ mầm không dài quá ½ chiều dài của hạt lúa.

2. Chuẩn bị khay trước khi gieo: Cho giá thể vào khay gieo với cữ định mức, sau đó sắp xếp khay theo trật tự và hàng lối nhất định và sắp xếp số lượng khay theo khối lượng giống có thể mang theo trên 1 một lần gieo. Để phơi giá thể trong khay ít nhất 12 tiếng trước khi tiến hành công đoạn gieo mạ trên các khay đó nhằm đảm bảo hả hết hơi độc trong quá trình ủ giá thể.

3. Gieo mạ: Trước khi tiến hành gieo mạ dùng ô doa tưới đẫm nước lên phần giá thể đã được chuẩn bị trên khay, đợi ráo nước mới tiến hành gieo mạ.

Khi tiến hành gieo mạ nên chia lượng hạt giống cần gieo trên số khay đã xác định thành 2 phần (1 phần 70% hạt giống, 1 phần 30% hạt giống), gieo thành 2 lần để lượng hạt giống trên khay đạt được sự đồng đều cao nhất, đảm bảo cho cây mạ phát triển đồng đều nhất khi đưa vào chăm sóc.

Trong quá trình gieo ta có thể sử dụng 2 cách thức gieo: Gieo hạt bằng máy hoặc gieo bằng tay.

Sau khi gieo hạt, dùng ô doa tưới nước lại lần nữa cho lúa trồi mậm giống lên trên và trải đều trên mặt khay. Sau đó phủ lớp đất dày khoảng 0,5 - 0,7cm lên trên, đất phủ kín hạt giống trong khay.

Bước 5. Chăm sóc mạ

* Giai đoạn hoạt hóa mầm mạ: Khay mạ được gieo xong đem xếp thành chồng cao rồi đưa vào nhà ủ, giữ ấm cho mầm mạ tiếp tục phát triển và mọc đều trong khay.

Thời gian mạ ở trong nhà ủ khoảng 48 giờ. Khi mạ đủ thời gian và với bao lá mầm trên khay đều, khỏe mới tiến hành đưa mạ ra khu vực chăm sóc để tiện chăm sóc, theo dõi mạ cho đến lúc cấy.

*Giai đoạn chăm sóc mạ non: Mạ sau khi qua giai đoạn hoạt hóa mầm được chuyển ra khu chăm sóc trong thời gian từ 7 - 10 ngày. Trong giai đoạn này, ta phải chú ý kiểm soát nhiệt độ ở mức vừa phải và luôn luôn kiểm soát độ ẩm trên khay mạ, tránh hiện tượng thiếu nước trên khay.

Khi mạ đạt 1,5 - 2 lá thật, lúc này các rễ mạ quấn vào nhau tạo thành một tảng và dễ dàng tách ra khỏi khay mạ, tiến hành luyện mạ (nhằm cho cây mạ thích nghi dần với điều kiện thời tiết bên ngoài, thích nghi tốt với chân ruộng khi mang ra đồng cấy).

* Luyện mạ: Đối với vụ Xuân, thời điểm gieo mạ nhiệt độ thấp và thường rét đậm, rét hại kéo dài, do đó mạ sau khi được lột ra khỏi khay và đặt trên nền nilon phải được che phủ nilon 100%. Để mạ thích nghi dần với điều kiện thời tiết bên ngoài và tạo điều kiện cho mạ cứng cây, đanh dảnh cần tiến hành luyện mạ, thời gian khoảng 4-5 ngày trước khi cấy.

* Cách luyện mạ như sau: Nếu nhiệt độ ngoài trời <16oC phải tủ kín luống mạ; khi nhiệt độ ngoài trời >16oC mở một đầu hoặc hai đầu nilon, chiều tối phải đậy lại; khi nhiệt độ >20oC cần lật mở cả nilon sang một bên, chiều tối đậy lại. Trước khi đưa mạ ra ruộng cấy phải mở nilon hoàn toàn.

Mạ đạt tiêu chuẩn khi cấy: đạt 2,5-3,5 lá; chiều cao cây từ 10-20 cm, cứng cây, đanh dảnh, sạch sâu bệnh.

Một số lưu ý đối với cấy máy: Đồng ruộng trước khi cấy phải bằng phẳng, nhuyễn bùn, sạch cỏ dại. Nhất thiết phải để bùn lắng 1 ngày sau khi bừa tráng lần cuối mới đưa máy xuống cấy. Khi cấy chỉ để nước săm sắp mặt ruộng hoặc chỉ cần nhão bùn và điều chỉnh mật độ máy cấy phù hợp với từng giống. Gữi mực nước nông trong ruộng sau khi cấy. Tiến hành chắm dặm kịp thời những vị trí khuyết mật độ ngay sau khi lúa bén rễ, chỉ chắm dặm hàng tay, không chắm dặm hàng sông. Chủ động bón phân thúc đẻ nhánh sớm khi lúa bén rễ hồi xanh và có lá mới. Các biện pháp kỹ thuật chăm sóc khác và phòng trừ sâu bệnh hại cây lúa tương tự phương pháp cấy truyền thống.

Minh Thư

Các tin đã đưa ngày: